دلایل ترکیه برای احیای روابط دیپلماتیک با مصر

شما از زمان آغاز به کار نشست وین شاهد بودید که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و به خصوص سعودی ها بارها و بارها خواستار پیوستن به مذاکرت وین بودند تا نگرانی های آنها هم در این مذاکرات لحاظ شود.

در همین راستا، ریشهها و عوامل زمینهای این موضوع را میتوان در چند سطح بررسی کرد. البته ریاض در حالی که برای برقراری روابط با ایران تلاش میکند، در روزهای گذشته توافق نامه نفتی با اسلام آباد منعقد کرد که تلاشی برای کاهش نفوذ تهران در پاکستان به شمار میرود.

در این چارچوب، ریاض تلاش کرده ضمن بهرهگیری از ضعف اقتصادی تاجیکستان، از طریق اعطای کمکهای مالی به این کشور و دیگر انواع ارتباطات اقتصادی، به توسعه روابط با این کشور – به هزینه ایران – اقدام کند و البته موفق نیز بوده است. موضوع دیگری که طی این دوره بر سردی روابط ایران و تاجیکستان کارآمد بود، مسائل مربوط به پرونده فساد مالی بابک زنجانی بود که به واسطه ارتباطات مالی و اقتصادی وی با تاجیکستان، به دولت دوشنبه نیز ارتباط پیدا میکرد.

همراستا با این روند، عربستان سعودی نیز از یک سو از سردی روزافزون روابط تهران ـ دوشنبه استفاده کرده و از سوی دیگر، خود به سردی بیش از پیش این روابط دامن زده و دامنه اقدامات خود علیه جمهوری اسلامی ایران را از حوزه غربی و جنوبی، به حوزه همسایگی شمالی ایران نیز کشانده است.

بسیاری از افرادی که به آقای روحانی رأی دادند از خیلی از عملکردهای او راضی نیستند و میگویند مطالباتی مثل گشایشهای سیاسی و رفع حصر اتفاق نیفتاد، فکر میکنید چرا این گونه نشد؟ نخستین دیدار دو مقام رسمی ایران و مصر سال ۱۳۸۲ میان روسای جمهور دو کشور اتفاق افتاد.

دولت «دونالد ترامپ» رئیس جمهور سابق آمریکا در راستای سیاست فشار حداکثری، معافیت تحریمی برنامه صلح آمیز هستهای ایران را لغو کرده بود. به عبارت دیگر، به نظر میرسد در رویکرد منطقهای ایران، برقراری روابط با کشورهای همسایه (ترکمنستان) و کشورهایی که دارای مزیت نسبی اقتصادی بوده و روابط با آنها از این منظر توجیهپذیر است (قزاقستان و البته باز هم ترکمنستان) در اولویت قرار داشته است.

در مورد موضوع بحث حاضر، در سالهای دورتر اگر بحث احیای مرزهای عثمانی صرفاً توسط برخی از تئوریسینهای تُرک در کتابها و مقالاتی عرضه میشد، در حال حاضر مقامات رسمی ترکیه صراحتاً و علناً این موضوع را اعلام و در مواردی حتی اجرا نیز میکنند. زاخاروا در این نشست خبری هفتگی گفت: «هفدهمین اجلاس آستانه در شهر «نور سلطان» با حضور دولت و مخالفان سوریه و شرکت روسیه، ایران، ترکیه و دیگر کشورها برگزار شد.

رابطه ترکیه و روسیه بسیار پیچیده است و صرف یک نشست مشترک موفقیت آمیز نمی تواند چیزی را تغییر دهد. در این میان، از آنجا که زمینه توسعه روابط ایران و تاجیکستان از دو جنبه، یعنی اسلام و فرهنگ مشترک فراهم بوده، این حساسیت حتی بیش از دیگر کشورهای منطقه نیز بوده است. از یک دیدگاه، به نظر میرسد نداشتن مرز مشترک و نیز ضعف اقتصادی تاجیکستان، یکی از عواملی بوده که سبب شده تاجیکستان، بایسته در رویکردهای منطقهای ایران در آسیای مرکزی مورد توجه قرار نگیرد.

بااینحال، تهدیدات امنیت ملی باید چارچوببندی شوند، توجه ویژهای باید به ماهیت جهان پس از یازده سپتامبر کرد، مفروضات روانشناختی که دربارهی بازیگران درون این جهان مفروض میگیریم و سودمندی و محدودیتهای راهبردهای متعددی که در دسترس هستند باید مورد توجه قرار گیرند.

حقیقت این است که با وجود روابط همواره مساعد ایران با روسیه، روسها هیچگاه ـ دست کم تا همین دو سال اخیر ـ نظر مساعدی نسبت به افزایش فعالیت ایران در منطقه خارج نزدیک خود نداشتهاند. طبیعی است که ایجاد رابطه نزدیک میان ایران و عربستان سعودی نیز به دور از این معادلات و همترازی عملکردی نیست. آقای دکتر همتی در یکی از یادداشت هایش مطرح کرده بود من با افزایش نرخ بهره موافق نیستم چون در این شرایط اقتصادی برای اقتصاد خوب نیست.

اما گفته میشود که وی بعد از پایان دوران ریاست جمهوری به موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی واقع در نیاوران رفته و در آنجا عضو هیات علمی شده است. مضافا نکته مهمتر اینجاست که تلاش دیپلماتیک سعودی ها برای تنش زدایی متفاوت از احیای کامل روابط با جمهوری اسلامی ایران است. به گفته این کارشناس مسائل خاورمیانه، قطعاً تنش بین ایران و آمریکا در روابط تهران با کشور همسایه تأثیر گذار بوده و انتظار میرود دولت سیزدهم در شرایط تحریم با جدیت بیشتری برای بهبود روابط با کشورهای همسایه تلاش کند.

این البته فقط رویکرد روسیه به عنوان قدرت مسلط منطقهای در آسیای مرکزی است، وگرنه مخالفت آمریکا با هرگونه توسعه نفوذ منطقهای ایران و تلاش برای مهار تهران نیز در این عرصه بیتأثیر نبوده است. در این دیدار که در حاشیه نمایشگاه بین المللی اکسپو 2020 دبی برگزار شد، دو طرف بر سر تشویق مبادله تجاری و سرمایه گذاری و همکاری در سطح اقتصادی بین سوریه و امارات توافق کردند.

صلاح الزواوی سفیر فلسطین در کشورمان امروز در پایان ماموریت خود در جمهوری اسلامی ایران، با دکتر حسین امیر عبداللهیان دیدار و خداحافظی کرد. یک دیدار خیلی خوب و برای احوالپرسی بوده و مثل همیشه درباره مسائل کلان کشور نیز صحبت شده است، آن هم با احترامی که آقای روحانی به عنوان یک پدر برای مقام معظم رهبری قائل هستند.

به گفته این کارشناس مسائل منطقهای، ایران باید بخش قابل توجهی از صادرات خود را به کشورهای همسایه اختصاص دهد. دولت دوازدهم علیرغم درخواستهای فراوان برای اصلاح روابط با کشورهای همسایه، به لحاظ تحولات بینالمللی پاسخی از این کشورها دریافت نکرد و میتوان گفت که روحانی در حالی پاستور را ترک میکند که روابط ایران با بسیاری از کشورهای همسایه عربی منطقه در پایین سطح آن قرار دارد.

این تحولات نشان می دهد که اعتراف نتانیاهو به ضعف دولت رژیم صهیونیستی، بی دلیل هم نبوده و رژیم جعلی در ضعیف ترین دوران حیات نکبت بار خود به سر می برد. این مبارز فلسطینی با اشاره به یک نقشه قدیمی اسراییلی که از یک سکه ۳ هزار ساله، موسوم به سکه ۱۰ آگورا اقتباس و ترسیم شده است، گفت: در آن سکه نقشه اسراییل بزرگ حکاکی شده است.